Xuân Liên - bi tráng một tượng đài

Chúng tôi dừng chân bên một động cát. Nắng tháng 7 rừng rực đổ lửa và gió Lào ngùn ngụt thổi trên rừng liễu, nơi mà theo Nguyễn Viết Đức là trận địa pháo của các anh ngày xưa. 45 năm qua rồi, thời kì đã phủ mờ ắt vết tích chiến tranh bằng màu xanh dương liễu, bằng màu trắng của cát. Kéo tôi ngồi xuống bên gốc phi lao già, tiếng Nguyễn Viết Đức bồng bềnh trong tiếng sóng: Đại tá Nguyễn Viết Đức (người mặc quân phục đứng thứ 3 hàng bên trái) cùng đồng đội C45 đến thắp tâm nhang trước bia tưởng vọng các liệt sĩ tại xã Xuân Liên. - Đại đội 45 pháo binh của chúng tôi ngày ấy, tiền thân là đại đội pháo bờ biển của Bộ Tư lệnh Hải quân, anh ạ. Đại đội gồm ba trung đội pháo 105 nòng dài do Đức sản xuất từ năm 1942 và một trung đội súng phòng không 12 li 7. Từ năm 1964, giặc Mỹ mở mang chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, đại đội trở thành đơn vị trực thuộc Khu tuần phòng 2 của Quân khu Bốn. Tới năm 1965 thì được chuyển hẳn về cho Tỉnh đội Hà Tĩnh. Nhiệm vụ của đơn vị là diệt, đánh đuổi các loại tàu chiến của Mỹ - ngụy xâm phạm hải phận từ Cửa Hội đến Đèo Ngang. Từ năm 1964 - 1968, đại đội đã liên tiếp chiến đấu không kể sớm hôm, hàng chục lần nổ súng đánh đuổi các loại tàu chiến, phi cơ địch. Chiến công đơn vị thì nhiều, chẳng thể kể hết. Chỉ riêng đêm 17/6/1967, một tàu biệt kích ngụy mò vào chừng như định thả người nhái, bị chúng tôi quét đèn pha (ngày ấy pháo biển và cả pháo phòng không bắt mục tiêu bằng đèn pha chứ không phải ra-đa như sau này), bắn cháy ngay từ loạt đạn đầu. Với chiến công đó, đại đội đã được Đảng, Nhà nước ban tặng Huân chương chiến công hạng Nhất. Đức ngừng kể. Anh đứng dậy rủ tôi đi một quanh co vùng trận địa cũ. Tuồng như có điều gì đang trào dâng trong lòng anh, tiếng Đức đượm buồn: - Vào khoảng 14 giờ 30 ngày 12/7/1968, đơn vị bắt đầu vào giờ học chính trị thì một quả hoả tiễn từ tàu chiến giặc từ ngoài khơi bắn hú họa vào, chẳng dè trúng hầm đạn của đơn vị. Đạn pháo thi nhau nổ, khói đen cuồn cuộn bốc lên. Trận địa bị lộ, thế là hàng chục phi cơ của chúng liên tiếp lao vào dội bom, bắn phá. Trận địa ở ngay bên bờ biển, hỏa lực phòng không của ta chỉ có 4 khẩu 12li7 và súng bộ binh, đối đầu với hàng chục chiếc F4 và AD6, nên thật không cân sức. Thoạt tiên vì trận địa ở trong rừng liễu, để phát hiện đích, bọn giặc dùng bom chụp (loại bom nổ cách mặt đất chừng năm mét) phạt quang cây cối. Lính ta, công sự pháo, giao thông hào, lán trại… lồ lộ phơi mình trên màu cát trắng. Bọn Mỹ còn hiểm sâu dội bom cắt đứt mấy con đường cơ động của đơn vị, làm ta không kéo pháo khỏi trận địa được, rồi thay nhau quần đảo, dội bom, bắn rốc-két. Trước tình thế ấy, Ban chỉ huy đại đội quyết định dùng tất khí giới đơn vị mình có kiên quyết đánh trả, bảo vệ pháo, giữ vững trận địa. Đại đội trưởng Nguyễn Tuân và chính trị viên Lê Tất Xá chạy trên mặt cát nóng rẫy, ngay dưới tầm đạn phi cơ địch, đến từng khẩu đội 12 li 7 và các pháo thủ khích lệ anh em dùng súng bộ binh bắn trả phi cơ giặc. Đang chạy đến một khẩu đội, đại đội trưởng bị mảnh bom cắt đứt da bụng lòi ruột. Quyết không rời trận địa, anh dùng tay bịt chặt vết thương, đứng thẳng trên công sự chỉ huy đơn vị chống chọi đến hơi thở rốt cuộc. Trong tiếng bom đạn chát chúa, tiếng hô dõng dạc của chính trị viên Lê Tất Xá: “Các đồng chí đảng viên, đoàn viên thanh niên cộng sản! Học tập chính trị viên Nguyễn Viết Xuân, hãy nhằm thẳng kẻ thù mà bắn!”, càng tăng thêm ý thức chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ đơn vị. Học tập gương chiến đấu hy sinh của đại đội trưởng, khẩu đội trưởng Lê Văn Lộc, Lê Văn Xá bị thương ngất đi khi tỉnh dậy vẫn kiên quyết không rời trận địa, lợi dụng các gốc cây bị bom chặt cụt, dùng AK bắn trả máy bay địch. Bọn F4 bu lại phóng hoả tiễn hòng diệt hết 4 khẩu đội 12 li 7, trung đội trưởng trung đội 12 li 7 Tô Chí Thiền vẫn hiên ngang đứng giữa trận địa với lá cờ đỏ trên tay chỉ thị đích cho các khẩu đội bắn trả quyết liệt. Sau hai giờ kiên cường tranh đấu, cánh rừng phi lao nơi trận địa của đơn vị bị bom chém gãy nát, các đụn cát bị san phẳng. Mãi tới khi một chiếc F4 bị ta bị bắn cháy, rơi xuống biển ngay trước đơn vị thì lũ máy bay địch mới hốt hoảng tháo chạy. Nhưng thật đớn đau, 18 cán bộ, chiến sĩ ta, trong đó có đại đội trưởng Nguyễn Tuân đã dũng cảm hy sinh! Đức im bặt. Anh kéo tôi đến bên tấm bia ghi tên các liệt sĩ đã hy sinh ngày ấy. Đưa bàn tay run run sờ vào từng tên người, tiếng anh như nghẹn lại: - Gần nửa thế kỷ trôi qua rồi. Đến hiện tôi còn nhớ rõ tính cách của từng người này anh ạ. Người Việt Nam mình chẳng ai bội ơn bạc tình với anh em, với đồng đội mình đâu. Các anh mất đi nhưng lòng can đảm của các anh vẫn còn sống mãi. Dù theo yêu cầu nhiệm vụ, C45 đã giải thể, nhưng không ai quên chiến tích anh hùng của các anh, không ai quên được cái nỗi đau quặn lòng này. Trận tranh đấu oanh liệt của cán bộ, chiến sĩ C45 năm ấy, với chúng tôi, với người Xuân Liên, người Nghi Xuân còn là một tượng đài bi hùng, anh ạ. Các liệt sĩ trong trận tranh đấu oanh liệt ấy đã được nhân dân và đồng đội đưa về an nghỉ tại nghĩa địa liệt sĩ huyện Nghi Xuân. Trên động cát cao nhất vùng gần trận địa ngày xưa, nơi các anh đã đương đầu, hy sinh như những người anh hùng; nơi xương thịt của nhiều anh em đã hòa vào với đất, ban liên lạc C45, chính quyền, nhân dân xã Xuân Liên và giám đốc Công ty TNHH Liên Sơn, ông Lê Văn Thiện đã dựng một tấm bia khắc tiếng tăm các anh như một chứng tích anh hùng, bi tráng, để đến ngày giỗ các anh - ngày 12 tháng 7 hàng năm - đồng đội, nhân dân trong vùng lại cùng nhau về thắp nén tâm nhang. Bao lăm năm nay, nguyện ước thiêu đốt trong lòng chẳng những chúng tôi mà của cả Đảng bộ, quần chúng xã Xuân Liên là nơi này sẽ được xây lên một tượng đài tưởng niệm 18 liệt sĩ anh hùng ngày ấy. Nhưng những đồng đội trong ban liên lạc C45 đều đã trở về đời thường, phần nhiều đều già lão, bệnh tật, nhiều người đã ra đi mãi mãi và chẳng ai dư dả gì. Xuân Liên cũng là một xã nghèo của huyện Nghi Xuân lấy đâu ra kinh phí để cùng chúng tôi xây dựng nên một tấm bia cho hoành tráng chứ chưa nói xây nên một tượng đài xứng tầm với sự hy sinh anh hùng của các anh. Chúng tôi đang cầm cùng nhau đóng góp, tìm thêm kinh phí để chí ít cũng xây được mái vòm che cho tấm bia tưởng vọng ghi tên các anh khỏi nắng mưa phai bạc. Để đồng đội, người thân, các đời con cháu các anh có chỗ hàng năm hành hương về thắp nén nhang tri ân công lao và sự hy sinh anh hùng của các anh cho cuộc đời này! Xuân Liên ngày giỗ các anh 12/7/2013. Bài và ảnh:Nguyễn Xuân Diệu