Chính sách để sinh nhiều bổ xung con hay ít con?

Thanh Ý Chương trình “sinh nở có kế hoạch” được thực hiện ở Việt Nam (và cả nhiều quốc gia từng lớp chủ nghĩa, như “chính sách một con” ở Trung Quốc) trong vòng 30 năm qua đã gây nhiều bàn cãi, chỉ trích trong nước lẫn quốc tế. Tuy nhiên, chương trình vẫn được thực hiện và cho đến giờ, nhiều người vẫn tin rằng hạn chế sinh đẻ là cần thiết để chống lại đói nghèo. Nếu không hiểu được quan niệm đó sai ở đâu, e rằng những chính sách sắp tới cũng sẽ lại tiếp kiến những sai trái này. Trước hết, các biện pháp chế tài để điều chỉnh tỷ lệ sinh đẻ là dựa vào hệ thống công chức nhà nước, như cắt giảm thi đua, kỷ luật, buộc thôi việc... Tuy nhiên, những biện pháp này không tác dụng gì mấy đối với người dân nông thôn làm trong ngành nông nghiệp, hay người lao động tự do, vì họ không đi làm ở cơ quan thuộc nhà nước nên chẳng ai phạt được họ nếu họ sinh nhiều con hơn quy định. Đó cũng là một phần lý do sự mất thăng bằng tỷ lệ nói trên. Sai lầm thứ hai mà những chương trình tuyên truyền, các biện pháp chế tài về sinh nở đã không tính đến, đó là sinh nhiều con không phải do thiếu hiểu biết, mà do nhu cầu. Nhu cầu này vừa mang tính tự nhiên về tình cảm và duy trì nòi giống của con người, vừa mang ý nghĩa về kinh tế. Ở một sơn hà phần đông còn phụ thuộc vào nông nghiệp, trong khi đặc điểm của nền kinh tế nông nghiệp còn thô sơ, nhỏ lẻ là cần nhiều lao động, việc sinh nhiều con là thế tất, mang tính sống còn đối với người dân. Ngoại giả, ở Việt Nam cũng như nhiều quốc gia mà các chính sách an sinh tầng lớp còn rất yếu và thiếu, việc sinh nhiều con đối với những người không làm trong khối quốc gia (nên không có lương hưu), hay người có thu nhập cập kênh... Như là tấm lưới an sinh thay thế chính sách, là “của để dành”, là nơi nương cậy của họ khi tuổi già và bệnh tật. Do vậy, chừng nào nền kinh tế nói chung, nền nông nghiệp nói riêng chưa chuyển sang công nghiệp hóa, chừng nào hệ thống an sinh từng lớp còn chưa được thiết lập tốt hơn, chưa khiến người dân an tâm trước những rủi ro của cuộc sống, thì những biện pháp tuyên truyền hạn chế sinh đẻ (vững chắc ngốn một lượng kinh phí không nhỏ) sẽ vẫn không mấy tác dụng! Thành ra, có thể nói đói nghèo (kinh tế dựa vào nông nghiệp thô sơ và an sinh từng lớp kém) tạo nên việc sinh nhiều, chứ không phải ngược lại như vẫn được tuyên truyền. Chính vì sự đổ lỗi sai trái đó, mà bao nhiêu năm qua một số lượng lớn cán bộ địa phương tụ tập làm “tuyên truyền viên sinh nở có kế hoạch” như nhiệm vụ chính để “giúp người dân vượt qua đói nghèo” hơn là tìm những phương cách phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn một cách hữu hiệu. Đó là chưa kể, chính sách “sinh nở có kế hoạch” còn đem lại nhiều vấn đề “dở khóc dở cười”, như công chức, trí thức lỡ sinh con thứ ba coi như mất hết danh dự, cơ hội thăng tiến, thậm chí cả việc làm; hay chuyện nhiều người đi triệt sản chỉ để được nhận thù lao, kể cả thanh niên... 19 tuổi! Nay trước khi bàn những biện pháp nơi thì khuyến khích sinh thêm con, nơi hạn chế sinh đẻ, có lẽ các nhà làm chính sách đã đến lúc phải suy nghĩ một cách khoa học và có tầm nhìn hơn là nối đổ tiền ngân sách để điều chỉnh những con số thống kê nhân chủng học.