Cái hay ở chỗ là chỉ cần một bộ SGK in đen trắng trên giấy xấu đã được nhiều đời trong một gia đình gìn giữ, chuyền tay nhau học tập. Theo Đại tự vị tiếng Việt (Nguyễn Như Ý chủ biên), SGK là sách soạn theo chương trình, dùng để dạy và học trong trường phổ thông.
Trong một thế giới hội nhập với sự vận động đến vô tận của tri thức, không thể tiếp chạy đuổi để tạo ra những cỗ máy có thể nạp đầy kiến thức mà phải tạo ra những con người có khả năng làm chủ tri thức, biết độc lập nghĩ suy và giàu khả năng tư duy sáng tạo, biết sống, cống hiến bằng trái tim, bằng nghĩa vụ với sơn hà, với dân tộc.
Kinh nghiệm từ những lần canh tân giáo dục trong lịch sử cũng như những lần đổi thay SGK trước đây không cho phép biến những "cải tiến" trong giáo dục - đào tạo thành "cải lùi". Theo đó, bộ SGK mới được viết cho chương trình giáo dục phổ biến 10 năm, thay vì 9 năm như thời kháng chiến. Do đó, trước khi muốn viết lại sách để giáo dục thì nên cải cách lại phương pháp dạy và học, đổi mới định hướng cho chương trình, nội dung và phương pháp cho các bậc học.
Một vấn đề nữa, đổi mới giáo dục đào tạo phải được đặt trong tổng thể nền kinh tế - từng lớp và những dự báo phát triển trong mai sau. Sự nghiệp giáo dục đối với Việt Nam không chỉ là động lực cho kinh tế mà còn là nhân tố để chấn hưng văn hóa, gìn giữ và phát huy các giá trị Việt Nam. Nếu không có cách nhìn hệ thống, tư duy khoa học là lộ trình cụ thể thì công cuộc cách tân giáo dục không chỉ như "dã tràng xe cát" mà còn để lại nhiều hệ lụy cho các đời người Việt trong ngày mai.
Để điều đó trở thành hiện thực thì không chỉ tạo lập cơ sở vật chất cho giáo dục - đào tạo mà còn phải đổi thay tư duy, nhận thức của những người thầy (bởi họ chính là cầu nối đưa mọi sự cải cách giáo dục đến với học sinh).
Thứ sáu, việc tuyển lựa khối lượng và tính chất các đơn vị kiến thức đưa vào chương trình nhiều khi chưa có tính sư phạm, còn quá tải, sai thực tiễn… Một vị lãnh đạo của Bộ GD-ĐT cũng dấn: Nội dung và phương pháp giáo dục lạc hậu, nặng về dạy chữ, gây hiện tượng quá tải không chỉ đối với học sinh mà còn với công tác quản lý… Từ những vấn đề nêu trên có thể thấy cải tiến SGK là khôn xiết cấp thiết.
Cũng có rất nhiều tiêu chí được đặt ra với loại sách này. Ba cuộc canh tân giáo dục phổ quát đã làm tròn sứ mạng trong những giai đoạn lịch sử khăng khăng. Những cuốn sách giáo khoa trước nhất viết mộc mạc, in trên giấy bản đã xuất hiện vào năm 1950. Chúng ta đang giáo dục con người theo cách bị động. Trong kháng chiến chống Pháp, với mục tiêu xây dựng một nền giáo dục ăn nhập với chế độ mới, chúng ta đã tiến hành cuộc canh tân giáo dục trước hết.
Theo Phó Chủ tịch Tổ chức phát triển quốc tế chuyên nghiệp Pearson - Sherry Preiss, "một cuốn SGK phải sống và chuyển động, kiến tạo và sáng tạo những tri thức của người học, của thầy giáo và cộng đồng". Đặc biệt, phải xác định rõ mục tiêu giáo dục và việc đổi mới SGK là công đoạn rốt cục trong quá trình đổi mới toàn diện hệ thống giáo dục. Tại sao bộ SGK được xây dựng công phu với sự tham dự của đông đảo giới khoa học lại có kết quả như vậy? Vấn đề không chỉ là chuyện 3 cấp học với hàng chục môn, hàng trăm quyển sách, những chi tiết chưa chuẩn xác… mà là tư duy của những người làm quản lý giáo dục, những người làm SGK cứ bâng khuâng giữa dòng! Một nhà khoa học giáo dục đã thẳng thắn nêu lên 6 vấn đề của SGK hiện.
Lần cải cách SGK thứ tư tiến hành vào năm 2002 được thực hành một cách bài bản hơn: Xây dựng chương trình, biên soạn tài liệu dạy thử nghiệm rồi mới làm SGK chính thức. Thứ hai, SGK hiện nay định vị không đúng vai trò của các môn học trong cấu trúc tri thức (thí dụ, ngoại ngữ có vai trò quan yếu trong đời sống ngày nay nhưng lại là môn tự chọn, đưa vào chương trình từ lớp 3). Nếu chỉ quan tâm đến việc viết lại sách sẽ không giải quyết được vấn đề gì… Như vậy, vấn đề đặt ra là xây dựng nội dung chương trình dạy học phải theo hướng giảm tải, kết cấu đồng bộ, hợp lý giữa giáo dục tư cách, lối sống với giáo dục tri thức - văn hóa - khoa học - công nghệ, giáo dục tư duy sáng tạo, kỹ năng sống, kỹ năng thực hiện.
Thế nên đổi mới giáo dục chẳng thể tách rời việc cải cách sư phạm. Với chức năng tự thân, SGK có vai trò đặc biệt quan trọng trong tiến trình nhận thức của học sinh, chứa đựng hàm lượng cơ bản nhất về kiến thức và là nền móng của tư duy sau này của đời người. Với một chương trình giáo dục không còn thích hợp với từng lớp hiện đại, không bắt kịp với xu thế phát triển của thế giới thì tất nhiên phải đổi thay.
Có nhiều định nghĩa khác nhau về SGK, tựu trung có thể hiểu SGK là loại sách cung cấp tri thức, được biên soạn với mục đích dạy và học. TS Trần hoá nhi, nguyên Bộ trưởng Bộ GD-ĐT cho rằng: Chúng ta phải đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục, trong đó có rất nhiều việc phải làm chứ không phải chỉ có chăm chắm nghĩ đến chuyện viết lại SGK.
Thứ ba, những kiến thức sử dụng lối dạy đồng tâm, xuyên suốt các lớp là phương pháp có tính sư phạm cao, thành thử bộ SGK phải có một tổng chủ biên quán xuyến từ đầu đến cuối.
Tuy nhiên, sau một thời gian "lưu hành", SGK đã "phát lộ" nhiều bất cập và cho đến bữa nay, có thể thấy rằng SGK không chỉ là gánh nặng với học trò, với thầy, cô giáo mà còn kéo theo nhiều hệ lụy cho từng lớp.
Then chốt của giáo dục là dạy người và dạy làm người. Từ đó đổi mới phương pháp dạy và học trên cơ sở coi người học là một chủ thể sáng tạo đầy tiềm năng để khêu gợi tiềm năng ấy mở ra và hoạt động trong mọi lĩnh vực của đời sống tầng lớp.
Thuật ngữ SGK còn được hiểu là một loại sách chuẩn cho một ngành học. Vừa viết sách, vừa hình thành chương trình giáo dục trong bối cảnh vô cùng khó khăn, nhưng nền móng kiến thức từ những cuốn SGK ấy đã tạo nên nhiều anh tài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. "Muốn thắng trong kinh tế, trước hết phải thắng trong giáo dục", chúng ta cần hình thành một triết lý giáo dục riêng mang đặc thù Việt Nam và định hình rõ mục tiêu giáo dục.
Một lần nữa, SGK lại được "xới" lên với hàng loạt vấn đề như: Quá nặng về tri thức nhưng ngày càng xa vắng thực tiễn và không khuyến khích được tư duy sáng tạo của học sinh; nội dung đổi thay và canh tân quá nhiều trong thời gian ngắn; khâu tổ chức biên soạn cũng có không ít vấn đề… Câu chuyện SGK với những khuyết thiếu hoặc quá thừa không chỉ làm lãng phí tiền bạc, thời gian mà còn đặt lên vai học trò, nghiêm đường những sức ép không đáng có.
Không ít kinh nghiệm soạn SGK của nước ngoài đã được kết nạp và theo một nhà giáo dục học thì có đến 500 nhà khoa học đã tham dự biên soạn và thẩm định bộ SGK này.
Thứ tư, SGK bây chừ thiếu tính xuyên môn trong cấu trúc chương trình. Thế nhưng chúng ta đã không làm được điều ấy nên tri thức bị phân khúc, tách rời, ngắt quãng. Thứ nhất, việc xây dựng chương trình học còn thiếu nhiều kiến thức, kể cả thiếu một số môn mấu chốt về khoa học tư duy, về kỹ năng sống, khả năng sáng tạo. Đến năm 1956, sau hai năm "từng đoàn quân chiến thắng tiến về Thủ đô", để thống nhất nền giáo dục trong chiến khu kháng chiến và những vùng địch tạm chiếm, một cuộc cải cách giáo dục mới được tiến hành.
Đã quá nhiều năm chúng ta kỳ vọng vào một bộ SGK chuẩn mực trong thời kỳ hội nhập, nhưng rồi vẫn thất vọng đến tận hiện giờ. Thế nhưng thay đổi ra sao, trên nền móng nào, thực hiện vào thời điểm nào… lại là cả vấn đề.
Thứ năm, thiếu tính liên thông về kiến thức. Tiếp đó, sau 4 năm phóng thích miền Nam thống nhất đất nước, năm 1979, nhằm hợp nhất nền giáo dục chung cho cả nước, cuộc cách tân giáo dục lần thứ ba được tiến hành với việc xây dựng hệ thống giáo dục phổ thông 12 năm.
Học trò Việt Nam cần có một chương trình đào tạo mới và bộ SGK tích hợp những tri thức cơ bản, những giá trị văn minh của dân tộc và nhân loại, được xây dựng một cách có hệ thống mang tính đặc thù, đáp ứng đích đào tạo nguồn nhân công của đất nước chứ không phải là sự chắp vá, vay mượn hay áp đặt một cách thô thiển công nghệ giáo dục từ các nước khác.
Trong một cuộc giải đáp phỏng vấn báo chí, GS. Nếu tìm hiểu tiến trình phát triển của ngành giáo dục nước nhà gần một thế kỷ qua, mỗi lần cách tân giáo dục phổ biến là một lần… thay đổi sách giáo khoa. Thôi thì dù thất vọng nhưng vẫn tiếp tục phải hy vọng! nền tảng nào để xây dựng bộ SGK chuẩn mực? Cho đến nay, đây vẫn là một câu hỏi chưa cho câu trả lời xác thực.
Nếu không có những người thầy tâm huyết, trí óc sẽ không có những tư cách, những nhân tài cho giang san.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét